Neem twee mensen met een depressieve stoornis. Beiden slapen slecht, trekken zich terug, hebben weinig energie en zien weinig toekomst. Diagnostisch lijken ze behoorlijk op elkaar.
Bij de eerste begon het nadat relaties wegvielen. Hij voelde zich steeds minder gezien, steeds minder ergens bij horen. Daar zit een beweging naar verbinding en herkenning vast.
Bij de tweede ontstond de depressie na jaren in een leven waarin anderen bepaalden wat verstandig was. Stap voor stap raakte ze haar eigen keuzes kwijt. Daar speelt regie en autonomie.
Een derde kan ongeveer hetzelfde beeld hebben, maar liep vast toen werk, identiteit en toekomstperspectief wegvielen. Daar gaat het over betekenis en richting.
Drie keer dezelfde diagnose. Drie keer een ander verhaal eronder.
De diagnose zegt iets over hoe de ontregeling eruitziet. Veel minder over welke menselijke beweging eronder ligt. En precies die beweging doet ertoe voor herstel.
Thema’s lopen dwars door diagnoses heen
Dit blijft niet bij depressie. Dezelfde thema’s kunnen spelen bij angst, bij dwang, bij persoonlijkheidsproblematiek, bij psychose. Ze zien er alleen anders uit. Ze worden anders ingekleurd, ze krijgen een andere vorm, ze leiden tot ander gedrag. Maar onderliggend kan het over hetzelfde gaan: over verbinding, over veiligheid, over grip op je eigen leven.
Dat is wat mij interesseert. Niet de vorm, maar wat eronder beweegt.
Juist bij zwaardere problematiek kijken mensen daar soms van op. Dat zijn toch symptomen, hoor je dan. Alsof het daarmee klaar is. Maar ook onder symptomen zit een verhaal. Ook daar is een kant die iemand op wil, of op wilde, of niet meer weet te vinden.
Herstelgolven staat op het moment dat er weer ruimte komt. Tijdens crisis spreek ik liever van golven in de knoop — dan zit je er nog te veel in.
Waar de energie heen wil
De gebruikelijke leesrichting is: hier is de klacht, waar komt die vandaan. Je begint bij wat er misgaat en zoekt terug naar de oorzaak.
Herstelgolven draait dat om. Niet: waar ging het mis. Maar: welke kant wil iemand op. Waar stroomt de energie heen.
Soms is dat direct zichtbaar. Iemand die na jaren weer iets wil maken, weer ergens bij wil horen, weer iets voor zichzelf wil. Soms is het helemaal stil gevallen en lijkt er nergens energie heen te gaan. Ook dat is een verhaal op zich, en meestal geen leeg verhaal.
En daardoor zie je juist de pijn
Dit is geen positieve draai. Door naar de richting te kijken, zie je het gemis scherper dan wanneer je bij de klacht begint.
Stel dat iemand een enorme golf naar verbinding heeft, maar die verbinding is er niet. Dan komen er telkens golven leegte overheen. Golven van pijn en eenzaamheid.
Die leegte is dan geen symptoom dat op zichzelf staat. Het is de afdruk van een golf die nergens heen kan. Het gemis heeft de vorm van wat er niet is, en daarmee zegt het iets over wat er wel toe doet.
Dat is een andere ingang. Je hoeft je pijn niet eerst te ontleden om te mogen zeggen wat je wilt. Je begint bij de richting, en de onvervulde behoefte komt vanzelf mee. Het verlies, de frustratie, de eenzaamheid — die staan er gewoon, met naam. Ze zijn alleen niet het beginpunt.
Het verhaal komt vanzelf
Golven brengen betekent over tijd kijken. Een golf is geen momentopname. Hij heeft een geschiedenis, een aanloop, een periode waarin hij sterker werd of juist vastliep.
Dat betekent ook dat terugkijken erbij hoort. Herstelgolven staat op het moment dat er ruimte is, maar van daaruit kun je wel het hele verhaal overzien — inclusief de knopen, inclusief de jaren waarin je zelf niet wist wat er speelde. Soms moet je eerst achterom om te zien waar je pad naartoe gaat. De grote lijn wordt pas zichtbaar met afstand.
En dan gebeurt er iets. Je bent bezig met golven in kaart brengen, en wat je overhoudt is je eigen verhaal. Niet omdat je het bent gaan vertellen. Omdat het er al lag.
Dat is niet toevallig. Verhalen ordenen zich rond thema’s. Een leven zit vol losse punten, en betekenis geven doen mensen meestal door er een verhaal van te maken. Daarom werken verhalen zo goed: er zit kennis in, emotie, gedeelde menselijkheid, herinnering. Vooral betekenis. Ook het verhaal dat je over je eigen leven vertelt.
Herstelthema’s kunnen daar een rode draad in zijn. Kunnen. Of dat zo is, en welke draad het dan wordt, is aan de mensen zelf. Herstelgolven biedt een mogelijke ordening aan — geen raster dat altijd klopt.
Woorden vinden
Waar het mij om gaat: mensen helpen de woorden te vinden om de essentie te vertellen.
Niet de essentie van het lijden. Dat is geen doel op zich. Wel de essentie van waar je heen wilt, welke kant je op beweegt — en daarin komen de hindernissen en de pijn vanzelf mee.
Dat maakt Herstelgolven eerder een taal dan een methode. Een vocabulaire waarmee je kunt benoemen wat anders naamloos blijft. Een taal vraagt niet naar je diagnose. Hij is er voor iedereen die iets wil kunnen zeggen over waar hij vandaan komt en waar hij heen wil.
Een golf is conceptueel niet meer dan een simpele lijn. Maar er zit een heel leven in. Jouw golf is jouw verhaal.
Geef een reactie