De basis
Wat zijn herstelgolven?
Herstel verloopt niet in een rechte lijn. Het beweegt, zoals de zee beweegt: in golven.
Daarbij kijken we niet alleen naar herstel in het algemeen, maar naar verschillende gebieden. Verbinding kan bewegen. Zelfvertrouwen kan bewegen. Veiligheid, betekenis, levenslust en heelheid kunnen allemaal hun eigen golf vormen.
Die golven hoeven niet tegelijk dezelfde kant op te gaan. Op het ene gebied kun je stevig staan, terwijl iets anders juist kwetsbaar of volop in beweging is.
Jij bent als de surfer op die zee. Je bestuurt de golven niet volledig, maar je kunt wel leren herkennen wat er gebeurt, je positie zoeken en ermee omgaan.
Welke herstelgolven zijn er?
De huidige indeling van Herstelgolven bestaat uit acht herstelgolven:
Deze acht golven vormen een huidige indeling, geen vaststaand hokjessysteem. Ze geven taal aan belangrijke herstelbewegingen, maar mensen hoeven niet precies in acht categorieën te passen.
Moet iedereen zich in deze acht golven herkennen?
Nee.
De acht golven helpen om veelvoorkomende herstelthema’s zichtbaar te maken. Voor jou kan een bepaalde golf nauwelijks spelen, terwijl een andere juist heel belangrijk is. Misschien zou jij twee golven samenvoegen of juist een herstelthema toevoegen dat in jouw leven essentieel is.
Dat past binnen Herstelgolven. Het doel is niet om jouw herstel in het model te krijgen, maar om met het model beter naar jouw herstel te kunnen kijken.
Om wat voor herstel gaat het?
Herstelgolven gaat vooral over psychisch, persoonlijk en psychosociaal herstel.
Dat kan herstel zijn na psychische problemen, trauma, verlies, burn-out, langdurige stress of andere ervaringen waardoor je leven ontwricht is geraakt.
Herstel betekent daarbij niet alleen dat klachten minder worden. Het kan ook gaan over opnieuw vertrouwen krijgen, verbinding vinden, richting ervaren, je veiliger voelen of weer zin krijgen om iets van je leven te maken.
Lichaam, psyche, sociale omgeving en zingeving kunnen daarin allemaal een rol spelen.
Hoe bewegen herstelgolven?
Hoe verloopt een herstelgolf?
Een herstelgolf gaat niet netjes in een rechte lijn omhoog.
Een golf kan opkomen, groter worden, weer zakken, tijdelijk verdwijnen en later opnieuw terugkomen. Soms is de beweging duidelijk zichtbaar. Soms gebeurt er vooral onder de oppervlakte iets.
Daardoor kun je je op het ene moment sterk en hersteld voelen en later toch opnieuw in beweging komen op hetzelfde thema.
Dat eerdere herstel is daarmee niet verdwenen. Je bevindt je opnieuw ergens anders op de golf.
Waarom hoort de onderstroom erbij?
Omdat herstel niet alleen bestaat uit de momenten waarop vooruitgang duidelijk zichtbaar is.
Een periode van terugtrekken, zoeken, twijfelen of naar binnen keren kan soms voorafgaan aan een nieuwe beweging. Iemand die zich heeft afgesloten van anderen kan bijvoorbeeld eerst weer herkenning ervaren voordat verbinding opnieuw mogelijk wordt.
Wat aan de buitenkant op stilstand lijkt, kan daardoor onderdeel zijn van een grotere beweging.
Dat betekent niet dat iedere moeilijke periode automatisch herstel is. Het betekent wel dat het de moeite waard kan zijn om verder te kijken dan het moment zelf.
Kunnen verschillende herstelgolven tegelijk bewegen?
Ja. Dat is juist een belangrijk uitgangspunt van Herstelgolven.
Je kunt bijvoorbeeld veel meer zelfvertrouwen krijgen terwijl veiligheid nog kwetsbaar is. Je kunt opnieuw betekenis vinden terwijl verbinding met anderen achterblijft. Of je kunt juist rustiger worden en daardoor ineens ruimte krijgen voor ambitie en creatie.
Daarom zegt één algemene herstelscore lang niet alles. Je herstel kan op verschillende gebieden tegelijkertijd heel anders bewegen.
Hoe beïnvloeden herstelgolven elkaar?
Herstelgolven staan niet los van elkaar.
Meer veiligheid kan ruimte maken voor verbinding. Verbinding kan zelfvertrouwen versterken. Meer zelfvertrouwen en regie kunnen ruimte geven om opnieuw ambities te ontwikkelen. Integratie kan ervoor zorgen dat energie die eerst nodig was om ervaringen uit elkaar te houden weer beschikbaar komt voor andere delen van het leven.
Maar het kan ook andersom werken. Wanneer veiligheid sterk terugloopt, kunnen verbinding, levenslust of regie tijdelijk mee naar beneden bewegen.
Juist die wisselwerking tussen golven is een belangrijk onderdeel van Herstelgolven.
Moet je zoveel mogelijk van iedere herstelgolf hebben?
Nee. Meer is niet automatisch beter.
Na machteloosheid kan regie enorm belangrijk worden. Na onveiligheid kan veiligheid bijna alles gaan bepalen. Na een periode van leegte kan iemand zich volledig op betekenis of ambitie storten.
De richting van zo’n golf kan heel begrijpelijk zijn, terwijl de omvang ervan uiteindelijk toch uit balans raakt.
Herstel gaat daarom niet alleen over welke kant een golf op beweegt, maar ook over de verhouding tussen verschillende golven.
Herstelgolf of tsunami?
Wat is het verschil tussen een herstelgolf en een tsunami?
Een herstelgolf is surfbaar.
Hij kan groot, spannend of intens zijn, maar je kunt er nog enige positie in innemen en bijsturen.
Een tsunami overspoelt je. Een behoefte aan betekenis, veiligheid, controle, verbinding of ambitie kan bijvoorbeeld zo groot worden dat er nauwelijks ruimte overblijft voor andere delen van het leven.
De onderliggende richting kan nog steeds iets vertellen over wat belangrijk is. Alleen de omvang van de golf is niet meer goed hanteerbaar.
Kan een herstelgolf vastlopen of ontsporen?
Ja.
Een sterke behoefte aan verbinding kan bijvoorbeeld steeds botsen op wantrouwen. Een zoektocht naar veiligheid kan uitgroeien tot steeds meer controle. Een golf naar ambitie kan doorschieten wanneer rust en lichamelijke grenzen verdwijnen.
Herstelgolven probeert zulke processen niet automatisch positief te maken.
Wel kan het interessant blijven om te onderzoeken welke behoefte of richting onder de vastgelopen golf zichtbaar is en wat nodig is om de zee weer beter surfbaar te maken.
Symptomen en moeilijke fases
Zijn alle symptomen herstelgolven?
Nee.
Niet ieder symptoom is een herstelgolf en niet alles wat pijnlijk of ontregelend is hoeft een verborgen positieve betekenis te hebben.
Psychologische, sociale, lichamelijke en biochemische processen kunnen allemaal een rol spelen. Processen kunnen bovendien vastlopen en soms is behandeling of andere ondersteuning nodig.
Herstelgolven voegt vooral een extra perspectief toe: naast kijken naar het symptoom zelf kun je ook onderzoeken of er een grotere beweging omheen zichtbaar is.
Kan iets pas achteraf onderdeel van herstel blijken?
Ja. Soms wordt een grotere beweging pas zichtbaar wanneer je over een langere periode terugkijkt.
Een fase van afzondering kan bijvoorbeeld later blijken te hebben plaatsgemaakt voor herkenning en verbinding. Een periode waarin oude zekerheden uit elkaar vielen kan later onderdeel blijken van een beweging naar meer samenhang of een nieuw gevoel van identiteit.
Dat maakt die moeilijke periode op zichzelf niet ineens goed of noodzakelijk.
Het betekent vooral dat herstel soms pas te begrijpen is wanneer je niet alleen naar losse momenten kijkt, maar naar de golf die erdoorheen loopt.
De visie achter Herstelgolven
Wat is de kern van Herstelgolven?
De kern is niet dat ieder mens precies acht vaststaande herstelgolven zou moeten doorlopen.
De kern is dat herstel op verschillende gebieden tegelijk beweegt, dat die bewegingen niet lineair verlopen en dat ze elkaar kunnen versterken, afremmen of tijdelijk overnemen.
Daardoor ontstaat een veel dynamischer beeld van herstel dan één lijn van ziek naar beter.
De vraag wordt niet alleen: hoe goed gaat het met mij? Maar ook: wat is er op dit moment in beweging?
Gaat Herstelgolven ervan uit dat iedere beweging gezond is?
Nee.
Een beweging kan begrijpelijk zijn zonder dat iedere vorm ervan gezond of helpend is.
Iemand kan bijvoorbeeld sterk naar veiligheid zoeken en daardoor steeds meer gaan controleren. De behoefte aan veiligheid is daarmee niet verkeerd, maar de manier waarop de golf zich ontwikkelt kan wel problemen veroorzaken.
Herstelgolven probeert daarom zowel naar ontregeling als naar de mogelijke behoefte of richting eronder te kijken.
Staan Herstelgolven tegenover de GGZ?
Nee.
Binnen psychologie, psychiatrie en de GGZ bestaat veel kennis over klachten, diagnostiek, behandeling en herstel.
Herstelgolven probeert dat niet te vervangen. Het voegt een herstelperspectief toe waarin ook wordt gekeken naar persoonlijke bewegingen zoals verbinding, regie, betekenis, veiligheid, levenslust en heelheid.
Een klinisch perspectief en een persoonlijk herstelperspectief kunnen prima naast elkaar bestaan.
Onderbouwing en ontwikkeling
Waarop is Herstelgolven gebaseerd?
Herstelgolven is een conceptueel kader dat voortbouwt op bestaande kennis over persoonlijk en psychologisch herstel.
De verschillende golven worden ontwikkeld en aangescherpt vanuit wetenschappelijke literatuur, kwalitatief onderzoek, praktijkervaring en ervaringskennis.
Veel thema’s binnen Herstelgolven zijn al uitgebreid terug te vinden binnen de internationale herstelliteratuur, zoals verbondenheid, betekenis, identiteit, hoop, empowerment en persoonlijke regie.
Herstelgolven brengt zulke thema’s samen met een andere vraag: hoe bewegen verschillende herstelprocessen door de tijd en hoe beïnvloeden ze elkaar?
Meer over de theoretische achtergrond en de aansluiting bij bestaand onderzoek lees je op Wetenschappelijke onderbouwing van Herstelgolven.
Hoe sluit Herstelgolven aan bij bestaand herstelonderzoek?
Een belangrijke aansluiting is het CHIME-model voor persoonlijk herstel.
CHIME beschrijft vijf centrale herstelprocessen: Connectedness, Hope, Identity, Meaning en Empowerment. Daarin zijn duidelijke raakvlakken te herkennen met onder andere verbinding, betekenis, zelfvertrouwen, regie en heelheid binnen Herstelgolven.
Herstelgolven neemt CHIME niet één-op-één over. Het kijkt vooral verder naar de beweging van zulke processen: wat gebeurt er wanneer een thema toeneemt, terugzakt, onder de oppervlakte verdwijnt of andere herstelgolven beïnvloedt?
De bredere wetenschappelijke onderbouwing en de relatie met bestaande herstelkennis staan op Wetenschappelijke onderbouwing van Herstelgolven.
Literatuur: Leamy et al. (2011), Conceptual framework for personal recovery in mental health; Van Weeghel et al. (2019), Conceptualizations, assessments, and implications of personal recovery in mental illness.
Waarom zijn het op dit moment acht herstelgolven?
De acht huidige golven vormen een werkbare indeling van thema’s die steeds opnieuw naar voren komen in literatuur, onderzoek, herstelverhalen en praktijk.
Maar het precieze aantal is niet de kern van Herstelgolven.
Toekomstig onderzoek kan bijvoorbeeld laten zien dat bepaalde golven sterk met elkaar overlappen, beter samengevoegd kunnen worden of juist uit meerdere onderdelen bestaan. Ook kunnen er herstelgolven naar voren komen die nu nog onvoldoende zichtbaar zijn.
Dat zou het model niet onderuit halen, maar juist scherper maken. De belangrijkste vraag blijft hoe verschillende herstelbewegingen ontstaan, verlopen en op elkaar reageren.
Is er al eigen onderzoek gedaan naar Herstelgolven?
Ja. Delen van Herstelgolven worden vanuit eigen kwalitatief onderzoek ontwikkeld.
Voor de golf naar verbinding is onder andere onderzoek gedaan naar herkenning, verbinding en de processen die daaraan vooraf kunnen gaan. Daarin wordt zichtbaar hoe vervreemding, herkenning en erkenning een rol kunnen spelen in de beweging naar verbinding.
De empirische bevindingen en verdere uitwerking van deze golf zijn te vinden in de sectie Verdieping.
Ook de golf naar integratie en heelheid wordt verder theoretisch uitgewerkt, onder andere via het concept van integratiemechanismen. De bredere wetenschappelijke basis van het model staat beschreven op Wetenschappelijke onderbouwing van Herstelgolven.
Zijn alle herstelgolven even ver onderzocht?
Nee. De hoeveelheid specifieke kennis verschilt op dit moment per golf.
Voor sommige bewegingen zijn al duidelijke verbindingen te leggen tussen eigen kwalitatieve bevindingen, bestaande theorie en herstelonderzoek. Andere golven komen op dit moment sterker voort uit terugkerende patronen in wetenschappelijke literatuur, interviews, herstelverhalen en praktijkervaring.
Nieuwe bevindingen kunnen aanleiding geven om een golf anders te beschrijven, samen te voegen of verder uit te splitsen. De acht golven vormen daarom een werkbare indeling binnen een breder model van herstel als dynamische beweging.
Een uitgebreider overzicht van wat al bekend is en welke bestaande theorieën bij de verschillende golven aansluiten, staat op Wetenschappelijke onderbouwing van Herstelgolven.
Welke rol speelt praktijkervaring bij de ontwikkeling?
Een grote rol.
Herstel is niet alleen iets wat in wetenschappelijke artikelen zichtbaar wordt. Veel kennis ontstaat ook door mensen langdurig te spreken, herstelverhalen te verzamelen, interviews af te nemen, groepen te begeleiden en mee te kijken binnen herstelgerichte omgevingen.
Praktijkervaring binnen onder andere de Herstelacademie is daarom een belangrijke bron bij het herkennen en aanscherpen van terugkerende herstelprocessen.
Herstelgolven probeert wetenschappelijke kennis, professionele kennis en ervaringskennis juist niet los van elkaar te ontwikkelen.
Wat hebben Herstelgolven met herstelacademies te maken?
Er zijn veel inhoudelijke raakvlakken.
Binnen herstelacademies staan ervaringskennis, persoonlijke verhalen, eigen regie, gelijkwaardigheid en herstel op een manier die bij de persoon zelf past centraal.
Dat sluit sterk aan bij de manier waarop Herstelgolven naar herstel kijkt.
Herstelgolven is geen officiële methode van herstelacademies, maar ervaringen en onderzoek binnen die omgeving vormen wel een belangrijke voedingsbodem voor de verdere ontwikkeling.
Integratie en herstelverhalen
Wat zijn integratiemechanismen?
Integratiemechanismen zijn processen waardoor ervaringen, gevoelens en verschillende delen van jezelf weer meer met elkaar verbonden kunnen raken.
Bij grote spanning of ontwrichting kunnen dingen juist van elkaar losraken. Emoties kunnen bijvoorbeeld worden afgezonderd van gebeurtenissen, ervaringen kunnen moeilijk bereikbaar worden of verschillende kanten van jezelf kunnen sterk uit elkaar komen te liggen.
Wanneer er opnieuw meer samenhang ontstaat, kunnen gevoel en gebeurtenis weer dichter bij elkaar komen, nuances terugkeren en verschillende delen van jezelf opnieuw onderdeel worden van een groter geheel.
Die tegenbeweging noem ik integratiemechanismen. Ze vormen een belangrijk onderdeel van de herstelgolf naar integratie en heelheid.
Meer hierover staat in De vergeten beweging in de psyche.
Welke rol spelen herstelverhalen?
Een herstelverhaal vertelt wat iemand heeft meegemaakt en welke betekenis diegene daaraan geeft. Herstelgolven kijkt vervolgens naar grotere bewegingen die door zo’n verhaal heen kunnen lopen.
In één verhaal kan bijvoorbeeld eerst veiligheid centraal staan, daarna verbinding en later ambitie. In een ander verhaal lopen die bewegingen volledig anders.
De golven vervangen het persoonlijke verhaal dus niet. Ze bieden taal om patronen in dat verhaal beter zichtbaar te maken.
Waar kan ik meer lezen over afzonderlijke herstelgolven?
In de sectie Verdieping worden afzonderlijke herstelgolven en de processen erachter uitgebreider onderzocht.
Daar is onder andere aandacht voor de golf van vervreemding naar verbinding en voor de golf naar integratie en heelheid.
Voor de bredere theoretische en wetenschappelijke basis van Herstelgolven kun je terecht op Wetenschappelijke onderbouwing van Herstelgolven.
Herstelgolven in de praktijk
Wat kan ik zelf doen met Herstelgolven?
Je kunt beginnen met kijken welke golven op dit moment in jouw leven bewegen.
Waar gaat veel van je aandacht of energie naartoe? Waar verlang je naar? Welke golf voelt stevig en welke juist kwetsbaar? Is er ergens veel beweging, terwijl iets anders bijna stilstaat?
Daarna kun je onderzoeken wat er gebeurt wanneer je niet alleen naar afzonderlijke problemen kijkt, maar naar het geheel van jouw herstelprofiel.
Het doel is niet om de zee volledig onder controle te krijgen. Het gaat erom dat je je eigen zee beter leert lezen.
Hoe kan ik iemand ondersteunen vanuit Herstelgolven?
Door niet meteen te bepalen welke kant iemand op zou moeten.
Je kunt eerst proberen te begrijpen welke beweging er speelt. Zoekt iemand vooral veiligheid? Verbinding? Regie? Betekenis? Rust? Of ontstaat er juist opnieuw ambitie?
Vervolgens kun je samen kijken welke omstandigheden die beweging kunnen ondersteunen zonder dat de golf te groot wordt of andere delen van het leven volledig verdringt.
Ondersteunen gaat daarmee minder over iemand vooruitduwen en meer over helpen om de zee voldoende surfbaar te maken.
Kan ik als professional met Herstelgolven werken?
Ja.
Herstelgolven wordt ontwikkeld voor zowel mensen in herstel als professionals en organisaties die herstelgericht willen werken.
Het model kan helpen om gesprekken minder uitsluitend rond klachten of diagnoses te organiseren en meer aandacht te geven aan de verschillende bewegingen die in iemands herstel zichtbaar zijn.
Daarvoor worden onder andere voorlichting, workshops en praktische werkvormen ontwikkeld.
Kan ik bijdragen aan de verdere ontwikkeling?
Ja. Herstelgolven is bewust een model in ontwikkeling.
Herstelverhalen, onderzoeksbevindingen, kritische vragen, ervaringen uit de praktijk en professionele inzichten kunnen allemaal helpen om het model scherper te maken.
Juist omdat geen herstelproces hetzelfde is, is het belangrijk dat Herstelgolven niet alleen vanuit theorie groeit, maar voortdurend wordt getoetst aan echte herstelervaringen.